Można śmiało powiedzieć, że na przestrzeni ostatnich lat mocno zmieniło się nasze podejście do zwierząt. W wielu domach są traktowane jako pełnoprawni członkowie rodziny, których wymagania należy uwzględnić w codziennym życiu.
Stajemy się coraz bardziej świadomi potrzeb wynikających z gatunku i dbamy o dobre samopoczucie podopiecznych.
W trosce o całościowy dobrostan nie może także zabraknąć odpowiedniego odżywienia.
Wraz ze zdobywaniem wiedzy na temat zwierząt, karmienie przestało ograniczać się do wydawania odpowiedniej ilości kalorii. W nowym nurcie, żywienie uwzględnia indywidualne potrzeby zwierzęcia, zapotrzebowanie na składniki pokarmowe z uwzględnieniem strawności przyswajalnego jedzenia, aby zwierzę żyło w dobrym zdrowiu jak najdłużej.
W artykule postaramy się nieco przybliżyć temat odpowiedniej diety.
W odróżnieniu od nas, koty i psy są mięsożercami, mają inaczej ukształtowany układ pokarmowy. Znacznie krócej pobierają pokarm, brak im enzymów trawiennych w ślinie, mają krótszy przewód pokarmowy, niższe pH żołądka, trawią krócej, różni ich też mniejsze zapotrzebowanie na węglowodany i tłuszcze w diecie, zwiększone zapotrzebowanie na na białko.
Tak więc, zwierzęta wymagają innego jedzenia niż nasze i karmienie ich według naszych nawyków, będzie dla nich szkodliwe.
Psy są względnymi mięsożercami, w naturze polują grupami, tak więc spożywanie posiłków niesie za sobą dużą wartość socjalną. Przy braku zdobyczy, zadowalają się także odpadkami pochodzenia roślinnego. Ponieważ polowania nie są częste, wykształciła się u nich skłonność do spożywania większej ilości pożywienia, niż wynika to z ich zapotrzebowania kalorycznego (tak zwane: “feast or famine” – “uczta albo głód”).
Układ pokarmowy dostosowany jest do większej objętości posiłków, spożywanych 1-3 razy dziennie. Psy posiadają niewielką ilość kubków smakowych – około 1700, podczas gdy człowiek posiada ich około 9000. Zdecydowanie zapach ma większe znaczenie. Liczba komórek węchowych psa to 80-220 mln. Nasze 5 milionów komórek węchowych może się przy tym schować.
Bardziej kwaśne pH żołądka psa, w większym stopniu chroni go przed niebezpiecznymi drobnoustrojami ze środowiska i pozwala częściowo strawić kości. Mimo to nie zaleca się ich podawania w dużej ilości, zwłaszcza u łapczywych psów, (ze względu na ryzyko groźnych zaparć) i nigdy gotowanych.
Długość jelita cienkiego psa wynosi od 2 do 6 metrów w zależności od wielkości zwierzęcia. Mimo tej długości, pożywienie spędza tu czas krótko – zaledwie około dwóch godzin. Tempo znacznie zwalnia w jelicie grubym (20-80cm), gdzie dochodzi do fermentacji bakteryjnej resztek pokarmu.
Na specjalną uwagę zasługuje żołądek psa. Dostosowany jest do większych, jednorazowych porcji. Ma pojemność nawet do ośmiu litrów i łatwo się rozciąga. Jednak nie jego pojemność należy zwrócić uwagę, a budowę anatomiczną psa, która predysponuje psy do możliwości bardzo groźnego skrętu żołądka.
Większą predylekcją do skrętu żołądka cechują się psy ras dużych, o głębokiej i wąskiej klatce piersiowej. Są to między innymi: Dogi Niemieckie, Berneńczyki, Weimary, Setery Irlandzkie, Setery Szkockie, Pudle, Bassety, Dobermany, Owczarki Niemieckie.
Aby zminimalizować ryzyko skrętu, należy karmić psa częściej, mniejszymi porcjami, spowalniać jedzenie (używać misek spowalniających, używać karmy o granulkach powyżej 30 mm), namaczać suchą karmę i mieszać ją z mokrą. Przed posiłkiem i po nim, należy unikać aktywności fizycznych, zwłaszcza tych intensywnych i nie prowokować psa do przewrotów wokół własnej osi (turlanie).
Schematy wydawania karmy można podzielić następująco:
- karmienie do woli “Ad libitum” polega na nieograniczonym dostępie do pokarmu. z uwagi na genetyczną skłonność do żarłoczności, niesie za sobą ryzyko nadwagi
- karmienie do woli w ograniczonym czasie “Time restricted” polega na wydawanie posiłków w określonym czasie (15-20 minut), 1-2 razy dziennie. Nie uwzględnia wyliczeń kalorycznych. Podobnie jak poprzedni schemat, niesie ryzyko przejadania się. Może zwiększać łapczywość.
- karmienie dostosowane do zapotrzebowania “Size restricted”. Ilość pokarmy dostosowana jest do zapotrzebowania, posiłki wydawane są regularnie, 2-3 razy w ciągu dnia.
Uwzględniając behawioralne potrzeby psa, warto uwzględnić także wydawanie części dawki pokarmowej (około ¼ – ⅓) w trakcie szkoleń lub za pomocą “łamigłówek” (maty węchowe, kongi, licki-maty), aby zapewnić potrzebną stymulację umysłową i socjalne aspekty żywienia.
Planując wydawanie posiłku, dobrze jest również wziąć naturalną potrzebę żucia, wylizywania i rozszarpywania i włączyć te elementy.
Koty w odróżnieniu od psów są bezwzględnymi mięsożercami. W naturze przyswajają małe porcje pokarmu, ale w bardzo częstych posiłkach około dwunastu do dwudziestu razy w ciągu doby!
Koty rzadko kiedy żują, raczej połykają pokarm, ale nie ma co się dziwić. W ich percepcji jedzenia ma jeszcze mniej smaku, niż jest to w przypadku psa, bo mają zaledwie około 500 kubków smakowych. Smak słodki jest ledwo wyczuwalny, bądź wcale. Z węchem jest lepiej niż u nas, mają 60-70 mln komórek węchowych, ale dalej mniej niż u psa. Zapotrzebowanie kaloryczne wynosi średnio 200-300 kcal na dzień.
Podobnie w przypadku psa, koty cechuje niskie zapotrzebowanie na węglowodany i niższy udział tłuszczy w diecie względem człowieka a wyższy białka.
Bardzo istotne jest aby zapewnić kotom stałe źródła świeżej wody, w kilku miejscach, z uwagi na ich skłonność do zachorowań na tle niewydolności nerek.
Koty i psy, jak każdy organizm potrzebują odpowiedniej ilości energii pochodzącej z pożywienia. Zapotrzebowanie kaloryczne nie jest stałe i zależy od wielu czynników, jak:
- gatunek,
- potrzeby specjalne (na przykład: karmienie młodych)
- etap życia,
- waga
- sylwetka,
- kondycja,
- poziom aktywności,
- temperatura otoczenia
Dawkowanie na opakowaniu karmy, to wartości orientacyjne, dlatego należy indywidualnie monitorować sylwetkę i kondycję zwierzęcia oraz jego nastrój. Do tego, należy wziąć pod uwagę strawność pożywienia – duża ilość oddawanego kału względem objętości posiłku, może świadczyć o niskiej przyswajalności.
Różnice między rzeczywistym zapotrzebowanie a wartością na opakowaniu mogą wynosić około 15%.
Przy zbyt dużej podaży kalorii może dojść do otyłości. Mówimy o niej, gdy nagromadzenie tkanki tłuszczowej, względem prawidłowej masy ciała przekracza 20%.
Przekraczanie dawki pokarmowej może być spowodowane podawanie zbyt dużej ilości pokarmu. O wiele łatwiej dochodzi do tego w sytuacji, gdy karmimy zwierzę karmą suchą.
W skoncentrowanej, suchej karmie o zawartości wody około 18% wody, jest średnio 4 kcal na gram karmy, podczas gdy w mokrej to średnio 1 kcal na gram. Odmierzanie dawki “na oko” także może spowodować, że wydamy zbyt obfity posiłek.
Do nadwagi bardzo często przyczynia się też nadmiar przekąsek i kalorycznych pokarmów z ludzkiego stołu. “Niewinna parówka”, która ma 230 kcal to prawie całe dobowe zapotrzebowanie energetyczne kota lub yorka (200-300 kcal)!.
Oprócz zbyt dużej ilości jedzenia, do takiego stanu może doprowadzić nieprawidłowy schemat podawania karmy, brak aktywności, predyspozycje genetyczne, choroby, przebyty zabieg kastracji lub wiek.
A o wagę warto dbać, bo konsekwencje nadwagi potrafią być bardzo dotkliwe
- krótsze życie
- zwiększone ryzyko anestetyczne i ryzyko powikłań po zabiegach
- obniżona odporność,
- problemy oddechowe,
- problemy z układem krążenia,
- brak tolerancji na ćwiczenia,
- problemy ze stawami
- zwiększone ryzyko choroby cukrzycy,
- nadciśnienie tętnicze (u około 45% otyłych psów),
- choroby dolnych dróg moczowych,
- nowotwory
- znacznie obniżona jakość życia,
- problemy z higieną,
- problemy zabawą,
- poczucie zagrożenia (zmniejszona zdolność ucieczki lub brak jej możliwości)
Skoro wiadomo już w jaki sposób należy karmić zwierzę, to wypadałoby wiedzieć czym.
Zbilansowany pokarm to ponad 40 składników pokarmowych: witaminy, składniki mineralne, tłuszcze, białka, węglowodany, woda, włókno pokarmowe w odpowiednich względem siebie proporcjach. Ciężko więc o to, aby samemu odpowiednio je dobrać.
Na rynku dostępnych jest wiele gotowych karm dla zwierząt. Jak w gąszczu możliwości wybrać odpowiednią?
Karma bytowa powinna być kompletna, zbilansowana, strawna, bezpieczna i chętnie zjadana przez zwierzę.
Na opakowaniu powinna znajdować się informacja, że kupowany produkt, to karma pełnoporcjowa (zapewniająca zbilansowany posiłek). Przy odpowiedniej strawności, nie ma konieczności dodatkowej suplementacji.
Karmy uzupełniające przeznaczone są do bilansowania posiłków przygotowywanych w domu, zaliczamy do nich także przysmaki.
Wskazane jest wybieranie karm klasy premium lub super premium, które cechują się wysoką jakością składników i przyswajalnością.
Jeśli zwierzę dobrze toleruje białka różnego pochodzenia (indyk, kurczak, wołowina, itp.), nie ma konieczności ograniczanie się do jednego źródła. Każde mięso cechuje się innym składem aminokwasów, używanie kilku źródeł białka pozwala zapewnić pełny profil aminokwasowy.
A skoro już o mięsie mowa. Przed zakupem należy mieć świadomość nazewnictwa karm, które odpowiada zawartości danego składnika w gotowym produkcie. Producenci karm mogą umieszczać informację o ich zawartości, według ustalonych sformułowań. Tak więc:
Karmy “O smaku….(kurczaka, indyka, jagnięciny) – zawierają go od 0 do 4%
Karmy “Z…(kurczakiem, indykiem, jagnięciną) – zawierają go między 4 a 14%.
Karma “Bogata w… (kurczaka, indyka, jagnięcinę) – będą zawierać między 14 a 26% deklarowanego składnika
Karma “Mięsna..(z kurczaka, indyka, jagnięciny) – zawiera od 26% do 100% wskazanego składnika (jednak należy pamiętać, że 100%, wyklucza prawidłowe zbilansowanie karmy!).
Podawanie nadmiernych ilości białka nie ma uzasadnienia żywieniowego. U psów, zaleca się, aby poziom białka w karmach bytowych nie przekraczał 30% w suchej masie produktu.
Na etykiecie produktu, składniki wymienione są w porządku malejącym.
Każda, nawet najlepsza karma, wprowadzana w nieodpowiedni sposób, może wywołać niestrawność. Aby tego uniknąć, należy mieszać nową karmę z dotychczasową, dobrze tolerowaną w następujący sposób:
dzień 1-3: 25% nowa karma
dzień 4-6: nowa karma 50%
dzień 7-9: nowa karma 75%
dzień 10: nowa karma 100%
U zwierząt wrażliwych nawet podczas zmiany worka, zawsze zaleca się stopniowe, kilkudniowe przejście. Przy nawracających niestrawnościach należy skontaktować się z lekarzem weterynarii.
Ponadto, aby zachować zasady bezpieczeństwa, nie należy kupować worków karmy, większych, niż zwierzę jest w stanie zjeść w ciągu półtorej miesiąca. Pokarm należy poporcjować i przechowywać w szczelnym pojemniku, w suchym miejscu, z dala od światła, w temperaturze pokojowej.
Każdorazowo, przed uzupełnieniem, pojemnik należy dokładnie oczyścić z resztek starej karmy, umyć i dobrze wysuszyć.
Oprócz karm dostępnych w sklepach, są także alternatywne sposoby żywienia, które cieszą się coraz większą popularnością:
– BARF (biologically appropriate raw food – biologicznie odpowiednie surowe pożywienie). Dieta BARF polega na podawaniu surowych posiłków, na które składa się mięso, podroby, kości, opcjonalnie: warzywa i owoce oraz suplementy. Prawidłowe żywienie musi być zbilansowane, dlatego też, wymagana jest bardzo dobra znajomość zapotrzebowanie żywnieniowego lub wsparcie dietetyka zwierzęcego przy jej układaniu.
– Cateringi zwierzęce. Świeże posiłki dostarczane do domu, dostosowane do wymagań zwierzęcia, na podstawie wstępnego wywiadu. Zdecydowana większość zwierząt chętnie je spożywa.
– Dostosowanie posiłków pod okiem dietetyka zwierzęcego. Jeśli nie wiesz, jaki sposób żywienia jest najlepszy dla Twojego zwierzęcia, weź pod uwagę zwrócenie się o pomoc dietetyka zwierzęcego. Dietetyk może udzielić wsparcia w kwestii doboru odpowiedniej karmy lub stworzyć dietę, którą będziesz w stanie samodzielnie przygotować w domu. Ta forma żywienia jest najbardziej dopasowana pod indywidualne cechy zwierzęcia.